శ్రీ దక్షిణామూర్తి అష్టకం- తాత్పర్యము
శ్రీ ఆది శంకరుల విరచితం
1. విశ్వందర్పణ దృశ్యమాన నగరీ తుల్యం
నిజాంతర్గతం
పశ్యన్నాత్మని మాయయా బహిరివోద్భూతం
యధానిద్రయా
యస్సాక్షాత్కురుతే ప్రభోధసమయే స్వాత్మానమే
వాద్వయం
తస్మై శ్రీగురు మూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
ఈ విశ్వము అద్దములో కనిపించే ప్రతిబింబము వంటిది.
నిజమే బ్రహ్మము.
బ్రహ్మమునకు రెండవది లేదు.
మనస్సు, ఇంద్రియములు, బుద్ధి కేవలం
ఆత్మ యొక్క ప్రతిబింబమును మాత్రమే
గ్రహించ గలుగుతున్నవి.
స్వయం ప్రకాశము (సాక్షాత్కారము) పొందిన పిమ్మటే ఆత్మ, బ్రహ్మ యొక్క గోచరమగును.
ఈ సాక్షాత్కారమునకై శ్రీ గురు స్వరూపుడైన దక్షిణామూర్తికి నా నమస్కారములు.
2. బీజస్యాంతతి వాంకురో జగదితం ప్రాఙ్నర్వికల్పం
పునః
మాయాకల్పిత దేశకాలకలనా వైచిత్రచిత్రీకృతం
మాయావీవ విజృంభ త్యపి మయా యోగేవయః
స్వేచ్ఛయా
తస్మై శ్రీగురు మూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
వృక్షము మొలచుటకు ముందు బీజరూపమున నిక్షిప్తమై ఉన్నట్టు,
ఈ విశ్వము కూడా తనయందు అటులనే
కలిగిన ఆయనకు, తన మాయచే,
యోగుల వంటి సంకల్పముచే విశ్వమును
అనేక రూపములలో సృష్టించిన,
శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి
నా నమస్కారములు.
3. యస్యైవ స్ఫురణం సదాత్మకం అసత్కల్పార్థకం
భాసతే
సాక్షాత్తత్వమసీతి వేదవచసాయో
బోధయత్యాశ్రితాన్ యస్సాక్షాత్కరణాద్భవేన్నపురనావృత్తిర్భవాంభోనిధ
తస్మై శ్రీగురు మూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
ఎవరి ప్రకాశముచే ఈ మాయా ప్రపంచము నిజముగా కనిపిస్తున్నదో,
ఆయన, ఆత్మ జ్ఞానము పొందగోరువారికి వేదముల సారము (తత్త్వమసి) ద్వారా పరబ్రహ్మ తత్త్వమును బోధిస్తున్నాడు.
ఈ సంసార సాగరాన్ని అంతము చేసే,
శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి
నా నమస్కారములు.
4. నానాచ్ఛిద్ర ఘటోదర స్థిత మహాదీప
ప్రభాభాస్వరం
జ్ఞానం యస్యతు చక్షురాదికరణ ద్వారా
బహిస్పందతే
జానామీతి తమేవ
భాంతమనుభాత్యేతత్సమస్తంజగత్
తస్మై శ్రీ గురు మూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
ఎవరి ప్రకాశము ఇంద్రియముల ద్వారా
కుండలో ఉన్న వెలుగు దాని రంధ్రముల ద్వారా వెలువడినట్లు వెలువడునో,
ఎవరి జ్ఞానము వల్లనే నేనే బ్రహ్మ అను
జ్ఞానము కలుగునో,
ఎవరి ప్రకాశము వలన విశ్వమంతా ప్రకాశించునో,
శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి
నా నమస్కారములు.
5. దేహం ప్రాణమపీంద్రియాణ్యపి చలాం
బుద్ధించశూన్యం విదుః
స్త్రీ బాలాంధ జడోపమాస్త్వహ మితి భ్రాంతాభృశం
వాదినః
మాయాశక్తి విలాస కల్పిత మహావ్యామోహ
సంహారిణే
తస్మైశ్రీ గురుమూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
కొంత మంది తత్త్వవేత్తలు శరీరము, ఇంద్రియములు, ప్రాణము, శ్వాస మరియు శూన్యమును
ఆత్మగా వాదిస్తున్నారు.
అది జ్ఞానము లేని స్త్రీలు, పిల్లలు, గుడ్డివారు, బలహీనుల వాదన కన్నా లోకువైనది.
మాయ వలన కలిగే భ్రాంతిని తొలగించి సత్యమును తెలియచేసే, శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి నా నమస్కారములు.
6. రాహుగ్రస్త దివాకరేందు సదృశో మాయా
సమాచ్ఛాదనాత్
సన్మాత్రః కరణోప సంహరణతో యో భూత్సుషుప్తః
పుమాన్
ప్రాగస్వాప్సమితి ప్రభోద సమయే యః
ప్రత్యభిజ్ఞాయతే
తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
రాహువు వలన గ్రహణ సమయమున కాంతి తగ్గినట్టు కనిపించినా,
సూర్య తేజము ఎల్లప్పుడూ అంతే ప్రకాశముగా యుండును.
అటులనే, బుద్ధి యొక్క పూర్ణ శక్తి తన శక్తిని కోల్పోకుండా,
కేవలము నిద్రావస్థ యందు నిద్రాణమై యుండును. ఇదే విధముగా, ఆత్మ ప్రకాశము కేవలం మాయచే కప్పబడి యుండును.
ఎలాగైతే నిద్రనుండి మేల్కొనిన వ్యక్తి తాను అంతకుముందు నిద్రలోయున్నాను,
మరియు ఆ నిద్రలోని స్వప్నములు నిజము కావని గ్రహిస్తాడో, అలాగే,
ఆత్మ ప్రకాశము పొందిన వ్యక్తి తన అంతకు మునుపటి అజ్ఞాన స్థితిని అసత్యముగా గ్రహిస్తాడు. ఎవరి అనుగ్రహము వలన ఈ ఆత్మ ప్రకాశము కలుగునో, శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి నా నమస్కారములు.
7. బాల్యాదిష్వపి జాగ్రదాదిషు తథాసర్వా
స్వవస్థాస్వపి
వ్యావృత్తా స్వను వర్తమాన మహమి
త్యంతస్స్ఫురంతం సదా స్వాత్మానం
ప్రకటికరోతిభజతాం యోముద్రయా భద్రయా
తస్మైశ్రీగురుమూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
ఎవరి ఉనికి అయితే దేహము, బుద్ధి యొక్క
వివిధ అవస్థల (దేహమునకు బాల్యం, యౌవనం, వృద్ధాప్యం; బుద్ధికి జాగ్రత్, చేతన, సుషుప్తా మొదలగునవి) వచ్చే మార్పులకు అతీతంగా ఉండునో,
జ్ఞాన ముద్ర (అభయ హస్తమున బొటన వేలు, చూపుడు వేలు కలిపిన ముద్రను జ్ఞాన ముద్ర అంటారు) ద్వారా ఆత్మ జ్ఞానమును కలుగ జేసే,
శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి
నా నమస్కారములు.
8. విశ్వం పశ్యతి కార్యకారణతయా
స్వస్వామిసంబంధతః
శిష్యచార్యతయా తథైవ పిత్ర పుత్రాద్యాత్మనా
భేదతాః
స్వస్నే జాగ్రతి వాయు ఏష పురుషో మయా
పరిభ్రామితః
తస్మైశ్రీ గురుమూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
ఎవరి మాయ వలన ఈ ప్రపంచమున చేతన, స్వప్నావస్థల యందు అనేక రూపముల
అనుభూతి కలుగుతున్నదో (గురువు, శిష్యుడు, తండ్రి కొడుకు మొదలగునవి),
శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి
నా నమస్కారములు.
9. భూరంభాం స్యనలోనిలోబర
మహర్నాధోపిమాంశుః పుమాన్
నిత్యభాతి చరాచరాత్మక మిదం యస్మైచ
మూర్త్యష్టకం
.నాన్యత్కించ నవిద్యతే విమృశతాంయస్మాతత్పర
స్వాదిభో
తస్మై గిరి మూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
ఎవరి సూక్ష్మ, అష్ట పరిణామములు (రూపాంతరములు) ఈ చరాచారమును సృష్టించుచున్నవో,
ఎవరి అనుగ్రహము వలన ఈ సృష్టులు అన్ని అంతర్ధానమై ఆత్మయే బ్రహ్మము అను సత్యమును తెలుపబడుతున్నదో,
శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి
నా నమస్కారములు.
10. సర్వాత్వమితి స్ఫుటీకృత మిదం
యస్మాదముష్మిన్ స్తవే తేనాస్వ శ్రవణాత్త దర్థ
మననా ద్ధ్యానా చ్ఛ సంకీర్తనాత్
సర్వాత్మత్వ మహావిభూతి సహితం
స్వాదీశ్వత్వం స్వతః
సిద్ధేత్తత్పురష్టధా పరిణతం చైశ్వర్య
మవ్యాహతమ్!!
ఈ స్తోత్రము ఆత్మ యొక్క
సర్వ వ్యాపకా తత్త్వమును తెలుపుచున్నది.
దీని మననము, పఠనం, ధ్యానము వలన
శిష్యుడు ఆత్మ సంయోగం చెంది,
ఈ విశ్వము, ఆత్మ యొక్క ఏకత్వమును తెలుసుకొని ఎనిమిది పరిణామముల సారమగును.
సంసార బంధములు, జనన మరణ ఋణములు తొలగించే, వట వృక్షము కింద ఆసీనుడై యోగులకు, మునులకు జ్ఞానోపదేశము చేసే వానిగా
ధ్యానించ బడే, త్రిలోక వంద్యుడైన
శ్రీ దక్షిణామూర్తికి నా నమస్కారములు.
స్వస్తి
ఓం నమః శివాయ
శ్రీ ఆది శంకరుల విరచితం
1. విశ్వందర్పణ దృశ్యమాన నగరీ తుల్యం
నిజాంతర్గతం
పశ్యన్నాత్మని మాయయా బహిరివోద్భూతం
యధానిద్రయా
యస్సాక్షాత్కురుతే ప్రభోధసమయే స్వాత్మానమే
వాద్వయం
తస్మై శ్రీగురు మూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
ఈ విశ్వము అద్దములో కనిపించే ప్రతిబింబము వంటిది.
నిజమే బ్రహ్మము.
బ్రహ్మమునకు రెండవది లేదు.
మనస్సు, ఇంద్రియములు, బుద్ధి కేవలం
ఆత్మ యొక్క ప్రతిబింబమును మాత్రమే
గ్రహించ గలుగుతున్నవి.
స్వయం ప్రకాశము (సాక్షాత్కారము) పొందిన పిమ్మటే ఆత్మ, బ్రహ్మ యొక్క గోచరమగును.
ఈ సాక్షాత్కారమునకై శ్రీ గురు స్వరూపుడైన దక్షిణామూర్తికి నా నమస్కారములు.
2. బీజస్యాంతతి వాంకురో జగదితం ప్రాఙ్నర్వికల్పం
పునః
మాయాకల్పిత దేశకాలకలనా వైచిత్రచిత్రీకృతం
మాయావీవ విజృంభ త్యపి మయా యోగేవయః
స్వేచ్ఛయా
తస్మై శ్రీగురు మూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
వృక్షము మొలచుటకు ముందు బీజరూపమున నిక్షిప్తమై ఉన్నట్టు,
ఈ విశ్వము కూడా తనయందు అటులనే
కలిగిన ఆయనకు, తన మాయచే,
యోగుల వంటి సంకల్పముచే విశ్వమును
అనేక రూపములలో సృష్టించిన,
శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి
నా నమస్కారములు.
3. యస్యైవ స్ఫురణం సదాత్మకం అసత్కల్పార్థకం
భాసతే
సాక్షాత్తత్వమసీతి వేదవచసాయో
బోధయత్యాశ్రితాన్ యస్సాక్షాత్కరణాద్భవేన్నపురనావృత్తిర్భవాంభోనిధ
తస్మై శ్రీగురు మూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
ఎవరి ప్రకాశముచే ఈ మాయా ప్రపంచము నిజముగా కనిపిస్తున్నదో,
ఆయన, ఆత్మ జ్ఞానము పొందగోరువారికి వేదముల సారము (తత్త్వమసి) ద్వారా పరబ్రహ్మ తత్త్వమును బోధిస్తున్నాడు.
ఈ సంసార సాగరాన్ని అంతము చేసే,
శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి
నా నమస్కారములు.
4. నానాచ్ఛిద్ర ఘటోదర స్థిత మహాదీప
ప్రభాభాస్వరం
జ్ఞానం యస్యతు చక్షురాదికరణ ద్వారా
బహిస్పందతే
జానామీతి తమేవ
భాంతమనుభాత్యేతత్సమస్తంజగత్
తస్మై శ్రీ గురు మూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
ఎవరి ప్రకాశము ఇంద్రియముల ద్వారా
కుండలో ఉన్న వెలుగు దాని రంధ్రముల ద్వారా వెలువడినట్లు వెలువడునో,
ఎవరి జ్ఞానము వల్లనే నేనే బ్రహ్మ అను
జ్ఞానము కలుగునో,
ఎవరి ప్రకాశము వలన విశ్వమంతా ప్రకాశించునో,
శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి
నా నమస్కారములు.
5. దేహం ప్రాణమపీంద్రియాణ్యపి చలాం
బుద్ధించశూన్యం విదుః
స్త్రీ బాలాంధ జడోపమాస్త్వహ మితి భ్రాంతాభృశం
వాదినః
మాయాశక్తి విలాస కల్పిత మహావ్యామోహ
సంహారిణే
తస్మైశ్రీ గురుమూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
కొంత మంది తత్త్వవేత్తలు శరీరము, ఇంద్రియములు, ప్రాణము, శ్వాస మరియు శూన్యమును
ఆత్మగా వాదిస్తున్నారు.
అది జ్ఞానము లేని స్త్రీలు, పిల్లలు, గుడ్డివారు, బలహీనుల వాదన కన్నా లోకువైనది.
మాయ వలన కలిగే భ్రాంతిని తొలగించి సత్యమును తెలియచేసే, శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి నా నమస్కారములు.
6. రాహుగ్రస్త దివాకరేందు సదృశో మాయా
సమాచ్ఛాదనాత్
సన్మాత్రః కరణోప సంహరణతో యో భూత్సుషుప్తః
పుమాన్
ప్రాగస్వాప్సమితి ప్రభోద సమయే యః
ప్రత్యభిజ్ఞాయతే
తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
రాహువు వలన గ్రహణ సమయమున కాంతి తగ్గినట్టు కనిపించినా,
సూర్య తేజము ఎల్లప్పుడూ అంతే ప్రకాశముగా యుండును.
అటులనే, బుద్ధి యొక్క పూర్ణ శక్తి తన శక్తిని కోల్పోకుండా,
కేవలము నిద్రావస్థ యందు నిద్రాణమై యుండును. ఇదే విధముగా, ఆత్మ ప్రకాశము కేవలం మాయచే కప్పబడి యుండును.
ఎలాగైతే నిద్రనుండి మేల్కొనిన వ్యక్తి తాను అంతకుముందు నిద్రలోయున్నాను,
మరియు ఆ నిద్రలోని స్వప్నములు నిజము కావని గ్రహిస్తాడో, అలాగే,
ఆత్మ ప్రకాశము పొందిన వ్యక్తి తన అంతకు మునుపటి అజ్ఞాన స్థితిని అసత్యముగా గ్రహిస్తాడు. ఎవరి అనుగ్రహము వలన ఈ ఆత్మ ప్రకాశము కలుగునో, శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి నా నమస్కారములు.
7. బాల్యాదిష్వపి జాగ్రదాదిషు తథాసర్వా
స్వవస్థాస్వపి
వ్యావృత్తా స్వను వర్తమాన మహమి
త్యంతస్స్ఫురంతం సదా స్వాత్మానం
ప్రకటికరోతిభజతాం యోముద్రయా భద్రయా
తస్మైశ్రీగురుమూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
ఎవరి ఉనికి అయితే దేహము, బుద్ధి యొక్క
వివిధ అవస్థల (దేహమునకు బాల్యం, యౌవనం, వృద్ధాప్యం; బుద్ధికి జాగ్రత్, చేతన, సుషుప్తా మొదలగునవి) వచ్చే మార్పులకు అతీతంగా ఉండునో,
జ్ఞాన ముద్ర (అభయ హస్తమున బొటన వేలు, చూపుడు వేలు కలిపిన ముద్రను జ్ఞాన ముద్ర అంటారు) ద్వారా ఆత్మ జ్ఞానమును కలుగ జేసే,
శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి
నా నమస్కారములు.
8. విశ్వం పశ్యతి కార్యకారణతయా
స్వస్వామిసంబంధతః
శిష్యచార్యతయా తథైవ పిత్ర పుత్రాద్యాత్మనా
భేదతాః
స్వస్నే జాగ్రతి వాయు ఏష పురుషో మయా
పరిభ్రామితః
తస్మైశ్రీ గురుమూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
ఎవరి మాయ వలన ఈ ప్రపంచమున చేతన, స్వప్నావస్థల యందు అనేక రూపముల
అనుభూతి కలుగుతున్నదో (గురువు, శిష్యుడు, తండ్రి కొడుకు మొదలగునవి),
శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి
నా నమస్కారములు.
9. భూరంభాం స్యనలోనిలోబర
మహర్నాధోపిమాంశుః పుమాన్
నిత్యభాతి చరాచరాత్మక మిదం యస్మైచ
మూర్త్యష్టకం
.నాన్యత్కించ నవిద్యతే విమృశతాంయస్మాతత్పర
స్వాదిభో
తస్మై గిరి మూర్తయే
నమ ఇదం శ్రీ దక్షిణామూర్తయే!!
ఎవరి సూక్ష్మ, అష్ట పరిణామములు (రూపాంతరములు) ఈ చరాచారమును సృష్టించుచున్నవో,
ఎవరి అనుగ్రహము వలన ఈ సృష్టులు అన్ని అంతర్ధానమై ఆత్మయే బ్రహ్మము అను సత్యమును తెలుపబడుతున్నదో,
శ్రీ గురు స్వరూపుడైన ఆ దక్షిణామూర్తికి
నా నమస్కారములు.
10. సర్వాత్వమితి స్ఫుటీకృత మిదం
యస్మాదముష్మిన్ స్తవే తేనాస్వ శ్రవణాత్త దర్థ
మననా ద్ధ్యానా చ్ఛ సంకీర్తనాత్
సర్వాత్మత్వ మహావిభూతి సహితం
స్వాదీశ్వత్వం స్వతః
సిద్ధేత్తత్పురష్టధా పరిణతం చైశ్వర్య
మవ్యాహతమ్!!
ఈ స్తోత్రము ఆత్మ యొక్క
సర్వ వ్యాపకా తత్త్వమును తెలుపుచున్నది.
దీని మననము, పఠనం, ధ్యానము వలన
శిష్యుడు ఆత్మ సంయోగం చెంది,
ఈ విశ్వము, ఆత్మ యొక్క ఏకత్వమును తెలుసుకొని ఎనిమిది పరిణామముల సారమగును.
సంసార బంధములు, జనన మరణ ఋణములు తొలగించే, వట వృక్షము కింద ఆసీనుడై యోగులకు, మునులకు జ్ఞానోపదేశము చేసే వానిగా
ధ్యానించ బడే, త్రిలోక వంద్యుడైన
శ్రీ దక్షిణామూర్తికి నా నమస్కారములు.
స్వస్తి
ఓం నమః శివాయ
